رئیس‌جمهور آمریکا و رئیس‌جمهور چین این هفته در واشنگتن دیدار می‌کنند؛ نشستی که در ظاهر با هدف حفظ ثبات تجاری برگزار می‌شود، اما در عمل طیف وسیعی از اختلافات از تعرفه‌ها و مواد معدنی راهبردی تا هوش مصنوعی و جنگ ایران را دربرمی‌گیرد. این دیدار دومین ملاقات حضوری دو رهبر در سال جاری خواهد بود و بازارها بیش از آنکه انتظار یک توافق بزرگ داشته باشند، به دنبال نشانه‌هایی از تمدید آتش‌بس تجاری و کاهش ریسک تشدید تنش‌ها هستند.
- ترامپ و شی جین‌پینگ این هفته در واشنگتن درباره تمدید آتش‌بس تجاری، تعرفه‌ها و روابط اقتصادی دو کشور مذاکره می‌کنند.
- هوش مصنوعی و مواد معدنی راهبردی در کنار تجارت به محورهای اصلی مذاکرات تبدیل شده‌اند و صادرات آهنرباهای عناصر نادر چین به آمریکا در اوت ۲۱ درصد کاهش یافته است.
- آتش‌بس تجاری فعلی در ۱۰ نوامبر منقضی می‌شود و هنوز درباره مدت تمدید آن تصمیم نهایی اعلام نشده است.
- بازارها بیشتر از یک توافق تاریخی، در انتظار حفظ وضعیت موجود و جلوگیری از تشدید جنگ تجاری هستند؛ زیرا اختلافات بر سر فناوری، ایران و زنجیره تأمین همچنان پابرجاست.
دیدار ترامپ و شی در حساس‌ترین مقطع روابط اقتصادی
دیدار پیش‌روی ترامپ و شی جین‌پینگ در شرایطی برگزار می‌شود که روابط اقتصادی دو کشور از مرحله جنگ تعرفه‌ای شدید فاصله گرفته، اما هنوز به ثبات پایدار نرسیده است. دو طرف در ماه‌های گذشته بخشی از اقدامات تلافی‌جویانه خود را کاهش داده‌اند و توافق‌های موقت، امکان ادامه تجارت را فراهم کرده است؛ با این حال، اختلاف بر سر صادرات فناوری، مواد معدنی راهبردی و دسترسی به محصولات پیشرفته همچنان پابرجاست.
بر اساس گزارش رویترز، هدف اصلی دو طرف در این مقطع بیشتر ایجاد ثبات و مدیریت اختلافات است تا دستیابی به یک توافق جامع. آتش‌بس تجاری کنونی نیز در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منقضی می‌شود و همین مسئله اهمیت دیدار واشنگتن را برای فعالان اقتصادی افزایش داده است.
در واقع، آنچه اکنون برای بازار اهمیت دارد این نیست که واشنگتن و پکن تمام اختلافات خود را حل کنند؛ بلکه پرسش اصلی این است که آیا می‌توانند از بازگشت دوباره به چرخه تعرفه، محدودیت صادراتی و اقدامات تلافی‌جویانه جلوگیری کنند یا خیر.
تعرفه‌ها همچنان مسئله اصلی تجارت آمریکا و چین هستند
جنگ تجاری سال گذشته تعرفه‌های دو کشور را به سطوح بسیار بالا رساند. در اوج این تنش، تعرفه آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد رسید و چین نیز تعرفه کالاهای آمریکایی را تا ۱۲۵ درصد افزایش داد. پس از مذاکرات، بخش بزرگی از این تعرفه‌ها کاهش یافت، اما تجارت دو کشور همچنان با موانع قابل‌توجهی روبه‌رو است.
بر اساس داده‌های مطرح‌شده در گزارش‌های مورد بررسی، نرخ مؤثر تعرفه آمریکا بر کالاهای چینی در ژوئیه حدود ۲۲.۸ درصد برآورد شده است؛ در حالی که برآورد دیگری از سوی سرویس پژوهشی کنگره این رقم را حدود ۳۶.۵ درصد اعلام می‌کند. نرخ متناظر چین برای کالاهای آمریکایی نیز حدود ۳۱ درصد برآورد شده است.
تجارت کالایی آمریکا و چین در سال ۲۰۲۵ تقریباً ۳۰ درصد کاهش یافت و داده‌های هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز ادامه این روند را نشان می‌دهد. با این حال، چین همچنان یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری آمریکا محسوب می‌شود و کسری تجاری کالایی آمریکا با چین در سال جاری حدود ۹۱.۲ میلیارد دلار بوده است.
آتش‌بس تجاری؛ تمدید یا حفظ وضعیت موجود؟
یکی از مهم‌ترین موضوعات نشست واشنگتن، آینده آتش‌بس تجاری است. در توافق‌های قبلی، چین پذیرفت محدودیت‌های صادراتی مربوط به عناصر نادر را کاهش دهد و خرید کالاهای آمریکایی، از جمله محصولات کشاورزی، را افزایش دهد. در مقابل، آمریکا نیز بخشی از تعرفه‌ها و اقدامات تلافی‌جویانه خود را کاهش داد یا متوقف کرد.
اکنون دو طرف به پایان دوره این توافق نزدیک می‌شوند. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که سناریوی مورد انتظار بازار، تمدید توافق و حفظ شرایط فعلی است، نه یک توافق جامع جدید. رویترز نیز گزارش داده که انتظار برای یک تغییر بنیادین در روابط تجاری پایین است.
در همین حال، موضوع خرید هواپیماهای بوئینگ نیز مطرح است. چین متعهد به خرید ۲۰۰ فروند هواپیما شده، اما مدیرعامل بوئینگ گفته است که این خرید احتمالاً به صورت تدریجی توسط شرکت‌های هواپیمایی انجام خواهد شد و نباید انتظار یک قرارداد یک‌جای بزرگ را داشت.
✔️ بیشتر بخوانید:
شکاف تعرفه‌ای آمریکا | کدام کشورها بیشترین هزینه را می‌پردازند؟
مواد معدنی راهبردی؛ اهرم مهم پکن
یکی از حساس‌ترین بخش‌های مذاکرات، مواد معدنی راهبردی و به‌ویژه عناصر نادر است. چین همچنان نقش بسیار مهمی در استخراج، فرآوری و تولید این مواد دارد و همین وابستگی، عناصر نادر را از یک موضوع صنعتی به یک مسئله ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است. رویترز گزارش داده که چین تا ۷۰ درصد استخراج جهانی و بیش از ۸۵ درصد فرآوری و تولید عناصر نادر را در اختیار دارد.
تازه‌ترین داده‌های گمرکی نیز نشان می‌دهد صادرات آهنرباهای عناصر نادر چین به آمریکا در ماه اوت ۲۱ درصد نسبت به ژوئیه کاهش یافته و به ۵۱۲ تن رسیده است.
این مواد در صنایع مختلفی از خودرو و تجهیزات الکترونیکی گرفته تا صنایع دفاعی و فناوری‌های پیشرفته کاربرد دارند. به همین دلیل، هرگونه محدودیت در عرضه آنها می‌تواند مستقیماً هزینه تولید و امنیت زنجیره تأمین شرکت‌های آمریکایی را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، مواد معدنی راهبردی برای پکن فقط یک کالای صادراتی نیستند؛ بلکه بخشی از قدرت چانه‌زنی چین در مذاکرات اقتصادی با آمریکا محسوب می‌شوند.
هوش مصنوعی وارد مذاکرات راهبردی شد
هوش مصنوعی یکی دیگر از موضوعاتی است که وزن آن در روابط آمریکا و چین به سرعت افزایش یافته است. دو کشور در حال رقابت برای توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، زیرساخت‌های پردازشی و کاربردهای صنعتی این فناوری هستند و اکنون واشنگتن و پکن به دنبال ایجاد کانال‌هایی برای مدیریت ریسک‌های ناشی از آن نیز هستند.
در مذاکرات مقدماتی میان اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، و هه لیفنگ، معاون نخست‌وزیر چین، موضوع ایجاد یک سازوکار ارتباطی برای اطلاع‌رسانی درباره حوادث مرتبط با هوش مصنوعی مطرح شده است. طبق گزارش رویترز، دو کشور قرار است طی دو ماه آینده نیز مذاکرات بیشتری درباره ایمنی هوش مصنوعی و سازوکارهای ارتباط اضطراری داشته باشند.
این تغییر مهم است؛ زیرا رقابت فناوری میان دو کشور دیگر صرفاً به موضوع تراشه و صادرات تجهیزات محدود نیست و اکنون ایمنی، استانداردها و نحوه مدیریت ریسک‌های هوش مصنوعی نیز وارد دستور کار دیپلماتیک شده است.
جنگ ایران، متغیر جدید مذاکرات واشنگتن و پکن
در کنار تجارت و فناوری، جنگ ایران نیز می‌تواند بر فضای مذاکرات اثر بگذارد. چین یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران است و واشنگتن در هفته‌های اخیر تلاش کرده فشار اقتصادی بر شبکه‌های مالی مرتبط با تهران را افزایش دهد.
به همین دلیل، آمریکا از چین انتظار دارد در دور زدن تحریم‌ها و حمایت اقتصادی یا نظامی از ایران نقش فعالی ایفا نکند. در مقابل، پکن تلاش کرده بیشتر نقش میانجی و تسهیل‌کننده گفت‌وگوهای مربوط به آتش‌بس را ایفا کند.
این موضوع اهمیت اقتصادی مستقیمی نیز دارد؛ زیرا ادامه جنگ ایران می‌تواند بر بازار انرژی، حمل‌ونقل و هزینه‌های تجارت جهانی اثر بگذارد. از این منظر، گفت‌وگوی ترامپ و شی فقط یک مذاکره دوجانبه نیست و پیامدهای آن می‌تواند به بازار نفت، زنجیره تأمین و فضای سرمایه‌گذاری جهانی منتقل شود.
“
«از نگاه من، اهمیت این نشست را نباید صرفاً در رقم تعرفه‌ها یا احتمال تمدید یک توافق تجاری خلاصه کرد؛ مسئله عمیق‌تر، بازتعریف وابستگی اقتصادی آمریکا و چین است. واشنگتن هم‌زمان با فشار بر فناوری چین تلاش می‌کند وابستگی خود به مواد معدنی و زنجیره‌های تولید این کشور را کاهش دهد و پکن نیز از مزیت خود در عناصر نادر و ظرفیت صنعتی به‌عنوان ابزار چانه‌زنی استفاده می‌کند. بنابراین، حتی اگر این نشست به آرامش کوتاه‌مدت منجر شود، رقابت راهبردی دو کشور پایان نمی‌یابد؛ بلکه به نظر می‌رسد وارد مرحله‌ای شده که تجارت، فناوری، انرژی و مواد معدنی بیش از گذشته به یکدیگر گره خورده‌اند و همین پیوند می‌تواند یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده اقتصاد جهانی در سال‌های آینده باشد.»
بابک شیری
تایوان فعلاً در حاشیه قرار می‌گیرد
تایوان همچنان یکی از بنیادی‌ترین اختلافات سیاسی میان واشنگتن و پکن است، اما گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که در نشست پیش‌رو، موضوع ایران احتمالاً در مقایسه با دیدار قبلی وزن بیشتری خواهد داشت.
شی جین‌پینگ همچنان بر موضع سنتی چین درباره تایوان تأکید خواهد کرد و واشنگتن نیز سیاست خود را در قبال این جزیره ادامه می‌دهد. با این حال، ترکیب مسائل اقتصادی، جنگ ایران، هوش مصنوعی و مواد معدنی راهبردی باعث شده دستور کار این نشست گسترده‌تر از یک گفت‌وگوی صرفاً امنیتی باشد.
بازارها به دنبال یک توافق بزرگ نیستند
مجموع شواهد موجود نشان می‌دهد که انتظارات بازار از این نشست بیشتر حول حفظ ثبات می‌چرخد. گزارش‌های رویترز و تحلیل‌های منتشرشده پیش از نشست نیز بر احتمال محدود بودن دستاوردهای فوری تأکید دارند.
این وضعیت برای اقتصاد جهانی اهمیت زیادی دارد. اگر آتش‌بس تجاری تمدید شود و جریان صادرات عناصر نادر و کالاهای صنعتی بدون اختلال جدی ادامه پیدا کند، شرکت‌ها فرصت بیشتری برای برنامه‌ریزی خواهند داشت. اما اگر مذاکرات به شکست منجر شود، بازگشت تعرفه‌ها و محدودیت‌های صادراتی می‌تواند دوباره هزینه تولید و فشار تورمی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، وابستگی آمریکا به برخی زنجیره‌های تأمین چینی و وابستگی چین به بازار آمریکا باعث شده هر دو طرف هزینه بالایی برای تشدید دوباره اختلافات بپردازند. به همین دلیل، حفظ یک رابطه پرتنش اما قابل‌کنترل، دست‌کم در کوتاه‌مدت، به بخش مهمی از محاسبات اقتصادی دو کشور تبدیل شده است.
جمع‌بندی
دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ در شرایطی برگزار می‌شود که روابط آمریکا و چین از جنگ تجاری تمام‌عیار فاصله گرفته، اما هنوز به مرحله ثبات ساختاری نرسیده است. تعرفه‌ها، عناصر نادر، هوش مصنوعی و جنگ ایران چهار موضوعی هستند که می‌توانند مسیر مذاکرات را تعیین کنند. مهم‌ترین مسئله برای بازارها نیز احتمالاً نه یک توافق تاریخی، بلکه جلوگیری از بازگشت تنش‌های تجاری و حفظ جریان کالا، فناوری و مواد اولیه میان دو اقتصاد بزرگ جهان خواهد بود.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
