خلاصه
جنگ اوکراین برخلاف امید بسیاری از کشورهای غربی، همچنان چشم‌اندازی روشن برای پایان ندارد. در همین حال، کشورهای شمال اروپا به‌تدریج خود را برای یک رویارویی بلندمدت با روسیه آماده می‌کنند؛ تغییری که فقط نظامی نیست و می‌تواند بر بودجه دولت‌ها، صنایع دفاعی و اولویت‌های اقتصادی اروپا اثر بگذارد.
🔷 نبض ماجرا
♦️ سوئد تنها چند سال است که پس از دو قرن سیاست بی‌طرفی به ناتو پیوسته است.
♦️ دولت این کشور در حال گسترش خدمت نظامی و تعمیق همکاری‌های دفاعی با کشورهای نوردیک و بالتیک و چند قدرت اروپایی است.
♦️ احزاب اصلی سوئد، جنگ روسیه را یک تهدید بلندمدت می‌دانند و برخی سیاستمداران از ضرورت تقویت دفاع ملی برای ۵۰ سال آینده سخن می‌گویند.
♦️ نگرانی اروپا فقط شکست یا پیروزی در جنگ نیست؛ یک آتش‌بس شکننده ممکن است به درگیری منجمد و بی‌ثباتی بلندمدت منجر شود.
♦️ آینده حمایت آمریکا از اوکراین نیز یکی از مهم‌ترین متغیرهای امنیتی و سیاسی اروپا باقی مانده است.
جنگی که دیگر فقط جنگ اوکراین نیست
برای بسیاری از اروپایی‌ها، جنگ اوکراین در ابتدا یک بحران امنیتی در مرزهای شرقی قاره بود؛ بحرانی که انتظار می‌رفت در نهایت با یک توافق سیاسی پایان پیدا کند.
اما هرچه جنگ طولانی‌تر شده، نگاه اروپا نیز تغییر کرده است. در استکهلم، این تغییر شاید از هر جای دیگری واضح‌تر باشد. سوئد که برای حدود دو قرن سیاست بی‌طرفی را دنبال کرده بود، در واکنش به تهاجم روسیه به اوکراین مسیر خود را تغییر داد و به ناتو پیوست.
اما عضویت در ناتو تنها بخش کوچکی از این تغییر است. سوئد اکنون در حال تقویت ظرفیت دفاعی خود، گسترش خدمت نظامی و افزایش همکاری‌های امنیتی با کشورهای شمال و شرق اروپا است. همزمان، روابط دفاعی این کشور با قدرت‌هایی مانند بریتانیا، فرانسه، آلمان، هلند و لهستان نیز عمیق‌تر شده است.
این تحولات یک پیام مهم دارند:
بخشی از اروپا دیگر جنگ اوکراین را یک بحران موقت نمی‌بیند.
از «پایان جنگ» تا «آمادگی برای دهه‌ها»
نخست‌وزیر سوئد، اولف کریسترشون، می‌گوید نشانه‌ای نمی‌بیند که روسیه منطق اصلی خود در این جنگ را تغییر داده باشد.
از نگاه او، هدف روسیه همچنان تصرف اوکراین است و مشخص نیست پس از آن چه اهدافی دنبال خواهد شد.
در مقابل، اوکراین نیز با وجود فشار فزاینده ناشی از حملات روسیه، همچنان مقاومت می‌کند.
همین برخورد دو نیروی متضاد، یک بن‌بست ایجاد کرده است: روسیه حاضر نیست به‌راحتی از اهداف خود عقب‌نشینی کند و اوکراین نیز شکست را بسیار پرهزینه می‌داند.
در چنین شرایطی، پایان جنگ دیگر یک زمان‌بندی مشخص ندارد. حتی سیاستمداران سوئدی که خواهان پایان جنگ هستند، نگرانند که یک آتش‌بس صرفاً درگیری را متوقف کند، نه اینکه صلحی پایدار ایجاد کند.
به همین دلیل، برخی در سوئد از تقویت دفاع ملی برای نیم قرن آینده صحبت می‌کنند.
این تغییر در افق زمانی، از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد.
وقتی دفاع به یک هزینه دائمی تبدیل می‌شود
اگر جنگ یک بحران کوتاه‌مدت باشد، افزایش هزینه‌های دفاعی نیز می‌تواند موقتی تلقی شود.
اما اگر تهدید روسیه برای چند دهه بخشی از محاسبات امنیتی اروپا باقی بماند، دولت‌ها باید منابع بیشتری را برای دفاع اختصاص دهند.
در این حالت، موضوع فقط خرید تجهیزات نظامی نیست. بودجه دولت، ظرفیت تولید صنایع دفاعی، نیروی انسانی، زیرساخت‌های نظامی و همکاری‌های صنعتی همگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
به همین دلیل، جنگ اوکراین می‌تواند در حال تغییر دادن تعریف «هزینه دفاع» در اروپا باشد: از یک هزینه اضطراری به بخشی دائمی از سیاست اقتصادی و امنیتی کشورها.
سوئد تلاش کرده این موضوع را از طریق پیوند بلندمدت‌تر با اوکراین نیز دنبال کند؛ از جمله با حمایت از نیروی هوایی اوکراین و همکاری دفاعی و صنعتی با این کشور.
بزرگ‌ترین نگرانی: صلح بد
پارادوکس مهم اروپا این است که پایان جنگ هم می‌تواند نگرانی‌های جدیدی ایجاد کند.
در نگاه اول، آتش‌بس باید خبر خوبی باشد. اما اگر نتیجه آن یک درگیری منجمد باشد، تهدید اصلی ممکن است فقط برای مدتی از شدت بیفتد.
در سوئد این نگرانی جدی است که یک آتش‌بس بدون تضمین‌های کافی، به جای حل مسئله، آن را به آینده منتقل کند.
از همین رو برخی سیاستمداران اروپایی معتقدند حتی پس از پایان جنگ نیز نمی‌توان به‌سرعت روابط عادی با روسیه را از سر گرفت.
این نگاه، سیاست امنیتی اروپا را برای سال‌های طولانی تحت تأثیر قرار خواهد داد.
وحدت اروپا چقدر دوام می‌آورد؟
یکی دیگر از پرسش‌های مهم، حفظ وحدت کشورهای اروپایی است. کشورهایی که به روسیه نزدیک‌تر هستند، تهدید را مستقیم‌تر احساس می‌کنند و طبیعتاً موضع سخت‌تری دارند.
اما هرچه فاصله جغرافیایی از روسیه بیشتر شود، احتمال افزایش فشار برای بازگشت به روابط عادی نیز وجود دارد.
سوئد نگران است که در صورت یک آتش‌بس، برخی کشورهای اروپایی به دنبال کاهش تنش با مسکو بروند؛ در حالی که کشورهای شمال و شرق اروپا همچنان روسیه را تهدیدی بلندمدت ببینند.
این اختلاف می‌تواند به یکی از مهم‌ترین چالش‌های آینده اروپا تبدیل شود.
نقش آمریکا؛ متغیری که اروپا نمی‌تواند نادیده بگیرد
اروپا در کنار مسئله روسیه، با یک عدم قطعیت مهم دیگر نیز روبه‌روست: آینده نقش آمریکا در امنیت اروپا.
مقام‌های سوئدی نگران سناریویی هستند که در آن واشنگتن بخواهد با فشار برای پایان سریع جنگ، حمایت نظامی از اوکراین را محدود کند یا دسترسی این کشور به برخی تسلیحات و اطلاعات حیاتی را کاهش دهد.
برای اروپا، چنین سناریویی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا به این معناست که کشورهای اروپایی باید بخش بیشتری از بار امنیتی خود را به دوش بکشند.
به همین دلیل، جنگ اوکراین فقط رابطه روسیه و اوکراین را تغییر نداده است؛ بلکه درباره رابطه آینده اروپا و آمریکا نیز پرسش‌های تازه‌ای ایجاد کرده است.
اوکراین؛ یک موضوع اقتصادی برای اروپا
در این میان، مسئله عضویت احتمالی اوکراین در اتحادیه اروپا نیز اهمیت پیدا می‌کند. سوئد از مسیر عضویت اوکراین در اتحادیه حمایت می‌کند، مشروط به پیشرفت این کشور در حوزه‌هایی مانند مبارزه با فساد و حکمرانی.
اما همه اعضای اتحادیه اروپا دیدگاه یکسانی ندارند. برخی کشورهای بزرگ‌تر نسبت به گسترش اتحادیه محتاط‌ترند و نگرانی‌هایی نیز درباره رقابت بخش کشاورزی اوکراین با کشاورزان اروپایی وجود دارد.
بنابراین حتی آینده اوکراین پس از جنگ نیز می‌تواند به یک موضوع اقتصادی و سیاسی مهم برای اتحادیه اروپا تبدیل شود.
جنگ طولانی، اقتصاد متفاوت
مهم‌ترین درس این تحولات این است که جنگ اوکراین را نباید صرفاً با تعداد حملات یا خطوط مقدم سنجید.جنگی که طولانی می‌شود، ساختار اقتصادی و سیاسی کشورهای درگیر و حتی متحدان آنها را تغییر می‌دهد.
برای اروپا، این تغییر می‌تواند به معنای هزینه‌های دفاعی بیشتر، سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های نظامی، روابط صنعتی جدید و بازتعریف رابطه با روسیه و آمریکا باشد.
سوئد نمونه‌ای روشن از این تغییر است: کشوری که زمانی بی‌طرفی را بخش مهمی از هویت امنیتی خود می‌دانست، حالا خود را برای تهدیدی آماده می‌کند که ممکن است نه چند سال، بلکه چند دهه ادامه داشته باشد.
شاید مهم‌ترین تغییر همین باشد: اروپا دیگر فقط برای پایان جنگ اوکراین برنامه‌ریزی نمی‌کند؛ برای جهانی که ممکن است بعد از آن هم ناامن باقی بماند، آماده می‌شود.
